Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Pomiń baner

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Media społecznościowe

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

20220207

Obiekt miesiąca

Data: 07.02.2022 - 28.02.2022
Obiekt miesiąca

„Obiekt miesiąca” to cykl zapoczątkowany w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego wraz z nowym rokiem akademickim. Co miesiąc będziemy przybliżać Państwu muzealną kolekcję, wybierając eksponat lub grupę eksponatów na co dzień nie pokazywanych szerokiej publiczności. Tym razem jest to weriera (verrière) — naczynie do chłodzenia kieliszków wina z serwisu urzędników dworskich (Le service les Officiers).

Przedmiot został zamówiony w 1808 roku w Cesarskiej Manufakturze Porcelany w Sèvres przez cesarza Napoleona I do rezydencji w Fontainebleau.

Muzeum UJ nr inw. 7551/4, 4437/IV, porcelana kaolinowa, nadruk złotem,

wym.: wys. 14,5 cm, ø 32,5 cm x 23 cm

Naczynie pochodzi z porcelanowego serwisu Frise d’or myrthe et chiffre N couronné (Fryz złotego mirtu i monogram N pod koroną) zamówionego w Cesarskiej Manufakturze Porcelany w Sèvres przez Cesarza Francuzów Napoleona I w 1808 roku, przeznaczonego dla urzędników dworu cesarskiego. Jedna partia serwisu została dostarczona 7 lutego 1809 roku do rezydencji w pałacu Tuileries. Kolejna, w trzech dostawach w dniach 7, 8 i 18 października 1809 roku do pałacu w Fontainebleau koło Paryża. Wśród dostarczonych do Fontainebleau naczyń było 14 werier w fasonie etruskim (Étrusque) zaprojektowanym w 1796 roku, wśród nich prezentowana weriera.

Etykieta dworska wprowadzona w czasach Pierwszego Cesarstwa przez Napoleona I precyzyjnie określała funkcjonowanie dworu cesarskiego, ustalała ścisłą hierarchię, która dotyczyła także serwisów porcelanowych używanych w oficjalnych rezydencjach. Każda rezydencja miała serwisy przeznaczone dla różnych członków dworu (książąt, Wielkiego Marszałka Dworu, urzędników dworskich). Wszystkie serwisy przeznaczone dla urzędników dworskich w oficjalnych rezydencjach Napoleona I miały identyczną dekorację Frise d’or myrthe et chiffre N couronné (Fryz złotego mirtu i monogram N pod koroną), wykonaną w technice nadruku złotem. Do każdej rezydencji oficjalnej Napoleona I we Francji i na terytoriach przyłączonych do Cesarstwa zostały dostarczone oficjalne dworskie serwisy do entrée (do pierwszego dania) i do deserów. Zestaw naczyń dostarczany do poszczególnych rezydencji nie był taki sam. Dyrektor manufaktury sewrskiej, Alexandre Brongniart, wybierał

po prostu naczynia z zapasów manufaktury, zestawiając serwis dla danej rezydencji. Musiały mieć jednak identyczną dekorację. Jedynie do pałacu w Fointanebleau w serwisie urzędników dworskich były werriery w fasonie etruskim.

Naczynia do chłodzenia kieliszków wina pojawiły się w XVII wieku, a ich popularność gwałtownie wzrosła w XVIII wieku. W Anglii zwane były monteith, wykonywano je z różnych materiałów, te ze srebra wręczano jako nagrodę w wyścigach konnych. We Francji owalna forma monteith, zwana verrière, była produkowana z porcelany i stanowiła niezbędny element serwisów do deserów. Naczynie wypełniano lodem zmagazynowanym w okresie zimy w tzw. lodowniach. Nóżki odwróconych ku dołowi kieliszków umieszczano w wycięciach na brzegu weriery, opierając na lodzie ich czasze dla schłodzenia. Prezentowana weriera ma wycięcia na 12 kieliszków.

Pałac w Fontainebleau był od XVI wieku rezydencją królów Francji. W 1804 roku, przed przybyciem z Rzymu papieża Piusa VII, który miał dokonać koronacji Napoleona Bonaparte na Cesarza Francuzów, został gruntownie odnowiony i wyposażony w nowe meble sprowadzone z Paryża. Na prace dekoracyjne wydano wówczas 7 milionów franków, a na nowe umeblowanie kolejne 6 milionów.

Pałac w Fontainebleau był również miejscem przełomowych wydarzeń. Po przegranej przez Napoleona „Bitwie Narodów” pod Lipskiem 16-19 lipca 1813 roku i zdobyciu Paryża 31 marca 1814 roku przez wojska koalicji antynapoleońskiej, Senat francuski 2 kwietnia przegłosował detronizację cesarza, który zamknięty w swym apartamencie w pałacu Fontainebleau 6 kwietnia 1814 roku został zmuszony do podpisania aktu abdykacji. W nocy z 12/13 kwietnia 1814 roku Napoleon I próbował popełnić samobójstwo. 20 kwietnia 1814 został przewieziony z Fontainebleau na zesłanie na wyspę Elba, wygłosiwszy przedtem na dziedzińcu w pałacu Fontainebleau, zwanym odtąd Dziedzińcem Pożegnania, przejmującą mowę do swych żołnierzy. Ostatni raz Napoleon był w Fontainebleau był w czasie swoich Stu Dni, kiedy na pięć godzin 20 marca 1815 roku zatrzymał się w rezydencji w trakcie powrotu z Elby.

Pałac w Fontainebleau po abdykacji Napoleona I pozostał rezydencją królów Francji.

Serwis urzędników dworskich Frise d’or myrthe et chiffre N couronné (Fryz złotego mirtu i monogram N pod koroną), był w dalszym ciągu używany w rezydencjach oficjalnych w okresie powrotu dynastii Burbonów na tron, za panowania króla Ludwika XVIII (starszego brata Ludwika XVI ściętego w czasie Rewolucji) i Karola X. Dokonano jedynie estetycznych zmian. Wytarto z medalionu monogram Napoleona, aby w tym miejscu umieścić złoty monogram wiązany LL w czasach Ludwika XVIII, a następnie wiązany monogram CC w czasach króla Karola X.

Podobnie postąpiono z sygnaturami na naczyniach. Znak wytwórni w Sèvres z czasów Napoleona I zeszliwowano, następnie położono znaki używane przez wytwórnię w czasach króla Ludwika XVIII i króla Karola X.

Prezentowana weriera należy do zespołu siedemdziesięciu jeden naczyń z serwisu urzędników dworskich z czasów Napoleona I, jakie znalazły się w zbiorach hrabiego Zygmunta Pusłowskiego. Według tradycji rodzinnej serwis został odziedziczony przez Pusłowskiego po książętach Druckich-Lubeckich. Zygmunt Pusłowski był prawnukiem księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, ministra skarbu Królestwa Polskiego przed 1830 rokiem. Nie wiemy, jak książęta Druccy-Lubeccy weszli w posiadanie tak dużej ilości naczyń z tego serwisu. Być może drogą zakupu. W XIX wieku, nawet w czasach Napoleona I, zdarzały się wyprzedaże naczyń z serwisów urzędników dworskich. W kolekcji Pusłowskiego znalazły się talerze płytkie, półmiski okrągłe i owalne, kompotiera, maselniczki, cukiernice w dwóch fasonach oraz sosjerki.

Dziś w zbiorach prywatnych lub muzealnych francuskich znajdują się pojedyncze naczynia z tego serwisu. Równie rzadko pojawiają się na aukcjach dzieł sztuki. Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego ma prawdopodobnie największą na świecie ich liczbę.

Bibliografia.

Guides-Cicerone, Fontainebleau et ses environs, Paris 1853. 

Elegant Eating. Four Hundred Years of Dining in Style, ed. by Philippa Glanville and Hilary Young, V&A Publications, New York 2002, reprint 2005. 

Napoleon & Sèvres. L’art de la porcelaine au service de l’Empire, Paris 2016. 

https://www.chateaudefontainebleau.fr/en/explore-the-castle-and-gardens/chateau-fontainebleau-history/the-palace-of-napoleon-i/ 

https://www.amischateaufontainebleau.org/wp-content/uploads/2018/09/SAMCF_Napoleon_1er_TBasseDef.pdf

 

Gabinet Napoleona I w Fontainebleau, w którym podpisał swoją abdykację 6 IV 1814 r.

Fotografia, po 1884 r., PAU Kraków, nr inw. FL.532.13

Sygnatura malarza złotem