Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Pomiń baner

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Obiekt kwartału

Obiekt kwartału

„Obiekt kwartału” to cykl postów Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego opowiadających o kolekcji muzealnej. W każdym z nich chcemy przedstawić Państwu wybrane eksponaty naszej z kolekcji. Tym razem prezentujemy tzw. „głowy estreicherowskie” wkomponowane w dekorację zdobiącą baldachim stalli rektorskich Historię obiektu przybliża Róża Książek-Czerwińska z Działu Zbiorów Muzealnych.

Dziedziniec znajdujący się między budynkami Collegium Maius a Collegium Nowodworskiego, zwany od 2014 r. Zaułkiem Estreichera, zdobią m.in wizerunki twórcy Muzeum UJ – popiersie oraz wiszący powyżej na ścianie szczytowej podwójny portret namalowany w stylu obrazów fundacyjnych przedstawiający św. Karola Boromeusza z klęczącym u jego stóp profesorem. Estreicher miał osobisty stosunek do Alma Mater, nie tylko jako ojciec duchowy Muzeum, ale i potomek tej niezwykle zasłużonej dla UJ rodziny.

Dynastię krakowskich Estreicherów zapoczątkował prapradziad Karola, Dominik Oestreicher z Moraw. Zanim los rzucił go do stolicy Małopolski, wyruszył na studia malarskie do Wiednia, Wenecji, Neapolu i Rzymu. W Wiecznym Mieście zaprzyjaźnił się z Hugonem Kołłątajem, Sebastianem Sierakowskim i Franciszkiem Smuglewiczem. Nowo zawarte znajomości zaważyły na przyszłości artysty i jego potomków. Nie tylko związały ród Estreicherów z Krakowem, ale i z Uniwersytetem. Zanim trafił do grodu wawelskiego, przez trzy lata przebywał na dworze Stanisława Augusta. W 1780 przeniósł się do Krakowa, gdzie został profesorem malarstwa w podległych Uniwersytetowi Szkołach Nowodworskich. Poza nauczaniem, malował obrazy i dekoracje ścienne oraz zdobił laką w stylu chińskim różne przedmioty (w skarbcu MUJ m. in. stolik, wachlarze i naczynia). Alojzy Estreicher, syn malarza, jeszcze mocniej zacisnął swe więzi z Polską. Nie tylko naraził się na represje wspierając studentów zaangażowanych w powstanie listopadowe, ale i spolszczył rodowe nazwisko. Studiował na UJ kilka kierunków. Pomimo doktoratu z medycyny, poświecił się botanice. W 1808 został profesorem historii naturalnej i botaniki, zaś w dwa lata później obronił doktorat z filozofii. Dwa razy został wybrany dziekanem, raz rektorem. Przez lata zarządzał Ogrodem Botanicznym. Podczas jednej z wycieczek po krakowskim Sikorniku odkrył nowy gatunek owada, dziś znany jako Carabus Estreicherii. Jego portret wisi w Auli Jagiellońskiej nad kamiennym portalem z namalowaną na zlecenie prawnuka sentencją Plus ratio quam vis, dziś dewizą UJ.

W sali znajduje się jeszcze jeden godny uwagi wizerunek botanika, powstały na otwarcie Muzeum. W 1962 r. Karol Estreicher zamówił u Z. Pabisiaka cztery portrety głów w glinie, które następnie zostały odtworzone w drewnie i wkomponowane w dekorację zdobiącą baldachim stalli rektorskich. Wizerunki symbolizują najstarsze wydziały na UJ: pierwszy od lewej to wyżej wspominany Alojzy Estreicher (medycyna), obok jego syn Karol senior (filozofia) następnie jego wnuk (ojciec twórcy MUJ) Stanisław (prawo) i na końcu kardynał Albin Dunajewski (teologia). Do wyrzeźbienia ostatniej głowy pozował Karol Estreicher jun., skoligacony z duchownym. W 1962 czytamy w dziennikach K. E. o planowanym projekcie baldachimu: „W ten sposób postanowiłem uczcić rodzinę Estreicherów, która z Uniwersytetem związana jest blisko 200 lat. Nie mówię tego oczywiście nikomu, aby mi nie dokuczano”.

Jeden z pięciu znajdujących się w Auli portretów upamiętniających profesorów, którzy byli ofiarami niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, przedstawia Stanisława Estreichera, trzykrotnie pełniącego funkcję dziekana i raz rektora. Tuż obok wisi na ścianie podobizna Karola Estreichera seniora autorstwa Leona Wyczółkowkiego (w Librarii popiersie dłuta Wacława Szymanowskiego). Wątków rodzinnych można by doszukiwać się więcej. Ekspozycja będąca tłem do dziejów uczelni jest inkrustowana pamiątkami po Estreicherach. Jedna z sal poświęcona jest pamięci Ambrożego Grabowskiego, pradziada Karola, ojca duchowego Józefa Łepkowskiego, założyciela Gabinetu Archeologicznego, który dał początek Muzeum UJ. I tak historia zatacza swe koło. Po śmierci Karola zawisły na salach jego dwa portrety. Karol Estreicher senior jako dyrektor BJ mieszkał przez przeszło czterdzieści lat z rodziną i z ukochanym psem Dżimusiem w Collegium Maius. Najstarszy gmach stał się, więc jego gniazdem rodzinnym. Rozwiesiwszy portrety przodków w sąsiedztwie portretów uczonych i królów zaznaczył ich wkład w dzieje Uniwersytetu. Portret fundacyjny z zaułku Estreichera wzbudzał niemałe emocje. Przed planowaną kontrolą podmienił go na wizerunek Jadwigi Andegaweńskiej namalowany naprędce przez Zdzisława Pabisiaka. Tuż przed emeryturą w 1976 powrócił na swoje miejsce podwójny portret Karolów, zaś wizerunek monarchini przepadł.

 

Tekst: Róża Książek-Czerwińska z Działu Zbiorów Muzealnych

 

Dodatkowe informacje

„Alojzy R. Estreicher” (1786-1852), Feliks Szynalewski.  Zbiory Muzeum UJ.

„Karol J.T. Estreicher senior” (1827-1908), Leon Wyczółkowski, Depozyt TPSP w Krakowie.

„Karol R. Estreicher jun.” (1906-1984), Jerzy Duda-Gracz. Zbiory Muzeum UJ.

„Św. Karol Boromeusz z Karolem Estreicherem młodszym”, Zdzisław  Pabisiak.

Obraz umieszczony w fasadzie Collegium Maius od strony Zaułka Estreichera. Zbiory Muzeum UJ.

Fot.  Mateusz Kozina (zdjęcia stalli rektorskich), Janusz Kozina (zdjęcia portretów)

Bibliografia

A. Piskorz, Silva Rerum. Pamiątki Akademickie ze zbiorów Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Katalog wystawy: Collegium Maius (XII 1997 – I 1998), Kraków 1997

A. Chwalba, Collegium Maius, Kraków 2009

S. Waltoś, Na tropach doktora Fausta i inne szkice, Warszawa 2004

K. Estreicher, Dziennik wypadków ( t.3), Kraków 2003

 

Zobacz galerię zdjęć